LICEY ALDINA ALA JOL TU'STI

Berdaq atindag'i qaraqalpaq ma'mleketlik unversiteti, onin' qasindag'i akademiyaliq licey, gu'res sport tu'rine qa' niygelestirilgen mektep oqiwshi jaslarina ha'm sol aymaq turg'inlarina mashqala bolip, qiyinshiliq tuwdirip atirg'an jag'day jaqinda g'ana mu'rajaatlerge muwapiq saplastirildi. Yag'niy jol ustine tusip turg'an piyadalar o'tiw joli jawip taslang'an edi. Bunin' nátiyjesinde jolawshilar mánzili bir-eki bándirgige uzaqlasar hán bir qansha kewilsiz waqiyalarğa sebep bolar edi. Mine jaqinda akademiyaliq licey aldina kópten kútken piyadalar joli salindi. Endilikte bul ala jol bárshe ushin aydin mánzillerge alip baradi degen u'mittemiz

TU'LKININ' SUMLIQLARI \ TRICKS OF FOX

    VELOSIPED JARISI

Kúnlerden bir kúni haywanlar  velosiped jarısın ótkermekshi  bolıptı. Barlıǵı velosipedleriniń dóńgeleklerine jel berip, jarısıwga tayarlanıp atır. Túlki bolsa: «men, ólbette, jeńimpaz bolaman», - dep ózine sóz beripti. Ol jáne sumlıq islep, ǵárremlik penen jeńiwdi oylaptı. Keyin, baǵqa kirip, miyweler teripti. Ol haywanlardı baǵqa mirát etip atırıp, bılay depti:

-Keliń, doslar, mına miywelerden jep, biraz dem alayıq. Aqırı, jeńimpaz bolıw ushın da kúsh kerek ǵoy.

Túlki haywanlardı eplep aljastırıp, ózi bolsa, velosipedler turǵan jerge barıptı. Hesh kimge sezdirmesten, velosipedlerdiń gey paralarınıń dóngeleginiń jelin shıǵarıp, al basqaların jarıp ketipti.

Jarıs baslanıptı. Hámme qızǵın túrde jarısıp, aydap baratır. Hesh kimniń bir-birinen qalısqısı kelmeydi. Biraz ótip, dóngelegi jarılǵan velosipedler toktap qalıp atır. Al, basqaları tez jurmese de hárekette. Túlki bolsa, ózine qattı isenip, mardıyǵan halda haywanlardıń ústinen kúlip, arqasına qarap ketip baratırǵanında aldındaǵı kóldi ańlamay, suwǵa túsip ketipti. Haywanlar onı qutkarıwǵa asıǵıp, suwdan alıp shıǵıwǵa barǵanında, túlki olardıń járdemin mensinbepti. Keyin, ózi ashıwlanıp, jeńimpaz bola almaǵanına ókinipti.

 

                              BICYCLE RACE

One day all of the animals were going to compete by bicycle. Everybody was preparing own bicycles and airing their wheels. “Of course, I will be a winner”, – fox promised itself. Then, it picked the fruits in the nearest garden and invited the animals to there and said:

-Let’s eat these fruits, because we need strength to be a winner. Afterwards, fox went to the animals bicycles, cleaved the wheels and released the air of wheels of someones. After having rest animals began the competition. They were bicycling not remaining from each other. Animals, whose bicycles’ wheels were cleaved, slowed their action and stopped cycling. Despite the fact, some of them tried going forward. Looking back the fox was very happy, it was proud of its own tricks put in force. Suddenly, it went down not noticing the puddle before them, and very regretted for that it was not a winner.

 

Dinora BEGDULLAEVA

BUL DỦNYANIṄ KÓRKI ADAM BALASI

 Qanday jaqsı, biradar,

                                                              Adamzattıń júregi,

                                                                          Bir adamdı bir adam,

                         Janday jaqsı kóredi.

                                                               (Ibrayım Yusupov)

                                                                 

        

         Insan tirishilik inám etilgen janlı tábiyat aǵzası. Bul dúnyada ózi úsh nárse janlı bolıp jaralǵan. Olar: adamzat, ósimlikler alemi hám haywanatlar dúnyası bolıp esaplanadı. Adamzat payda bolmaǵan dáwirlerde tek ǵana jırtqıshlar hám ósimlikler jasaǵan. Insan jaralǵannan keyin, dúnya pútkilley basqasha tús aldı. Yaǵnıy, adamnıń aqılıy ráwishte rawajlanıwı aqıbetinde zaman ózgere basladı. Olardıń oy-órisi, sana-sezimi ósiwi nátiyjesinde texnika-texnologiya jedellesti. Adamzat jaralıp, álemniń haywanlar arqasında joq bolıp ketiwiniń aldın aldı. Bul dúnyada tirishilik payda etip, onı qutqardı -desek asıra aytqan bolmaymız. Bul waqıyaǵa oy salıp kóriń! Jer betinde tek sanasız, jırtqısh haywanlar ómir súrmekte… Dúnya qanday bolar edi? Durıs, es-aqılsız, jırtqısh haywanlardıń kesirinde dúnya astan-kesten bolıp keter edi. Eger de adam bolsa, dúnya boladı, tirishilik baqıy bolıp, álem gúllep jasnaydı. Sonıń ushın da insan – tirishilik tiregi. Adam tuwılıp bul jarıq álemdi kórer eken, óz jaqınları, tuwǵan-tuwısqanları arasında jasap, ósedi. Shańaraq dep atalǵan muqaddes dárgaydıń nápesine beyimlesedi. Usı kishkene nárestelik dáwirinen-aq, aq-qara, jaqsı-jamandı bir-birinen ajıratıwdı úyrenedi. Úlkeyip, sırtqı dúnyanı tanıy baslaydı. Qálbi pák, kewlinde girbiń joq bala álemdi, hámme nárseni biliwge tırısadı. Onıń qızıǵıwshılıqlarınıń shegi bolmaydı.

         Doslıq – bul adamlar arasındaǵı jaqsı qarım-qatnastıń gózzal sáwlesi bolıp esaplanadı. Hátteki, bir awız sóz de doslardı bir-birinen qanshelli suwıtıp jiberedi. Ajıralmas, sadıq, háwes eterliktey doslar bir-birewleriniń súyenishi bolıp, awır awhallarında kewlin taba biledi. 

Bir adamdı bir adam,

Súyip qalar tanıssa,

Bir adamdı bir adam,

Saǵınadı alısta.

Ketse birew aradan,

Birew joqlap jılaydı,

Bir adamnan bir adam,

Barıp keńes soraydı –

dep jazadı qaraqalpaq poeziyasınıń bayteregi, klassik shayır I.Yusupov óz qosıq qatarlarında.  Durıs, shın doslar bir-birin joytıp izleydi. Olar bir-biriniń kórki, shırayı júzikke qas qoyǵanday bir-birin toltırıp turadı. Sonıń ushın da bárhama adam – adamnıń quyashı.

Adamlar bar hayran qalarlıq

Janı pida el múdáásına,

Ólgeninde belgi bolarlıq,

Tas qoyılmas hátte basına –

 dep jazadı T. Seytjanov.

                     Túrk tilles xalıqları ádebiyatınıń kórnekli wákili Yusup Has Hajip aytqanınday, «adamlar eki taypada: biri úyretiwshi, biri úyreniwshi. Eger adam bul eki taypaǵa da kirmese, ol haywan menen barabar». Adamlar bar, hayran qalarlıq, birewdiń miyneti arqalı dańq-ataqqa erisedi. Jumıstı basqası islep, sıylıqtı ózi aladı. Olar júredi hárdayım awırdıń ústi, jeńildiń astında. Adamlar bar aqkókirek, keńpeyil, kisiniń ayıbın óz moynına alıwǵa da tayar, óz jaqın insanı yaki shın dostı ushın hám haqıyqatlıq ushın gúresip, jan beriwden de qaytpaydı. Shayır I.Yusupov bul doslıqtı hám adamgershilikti tómendegishe bayanlaydı:

         Nápsin tıyıp nan berer,

         Tamırınan qan berer,

         Kereginde jan berer,

         Bir adamǵa bir adam.

DameSULTAN

A N A

ANAJAN

 

Bala ǵamın oylaǵan,

Jannan da áziz insan.

Minnetdarmız harqashan,

Mehri dárya anajan.

Kúlimlegen kózleriń,

Nur jaynaǵan júzleriń,

Shiyrinnen-sheker sózleriń,

Maǵan teńsiz, anajan.

Álpeshlep kóksine basqan,

Aq juwıp, aq taraǵan,

«Balam» dep aymalaǵan,

Perishtemseń, anajan.

ANAMA TILEK

Ey, mehriyban, ádiwli anajanım,

Sen meniń panamsań, men palapanıń,

Bawırıńda saqlap sen kúni-túni,

Tek meni dep sirá uyqı tatpadıń.

Sen – bulaqsań, mehir suwı qaynaǵan,

Sen – quyashsań ómirimde jaynaǵan.

Sen – qorǵansań, qorǵap turar sayaman,

Meniń barlıǵımsań óziń, anajan.

Ana, hár kúnimde janǵan shıraqsań,

Ana, gózzaldursań, gúlge qıyassań,

Ana, jasa planeta turǵansha,

Bir ómir quyashtay kúlip turǵaysań.

Ana, gúldey jaynap, kóp jasaǵaysań,

Ilayım, júz, toqsan jasqa tolǵaysań.

Meniń jeńislerimdi, baxtımdı kórip,

Qızım – «Zulfiya qızı» dep maqtanǵaysań.


DameSULTAN

QOSIQLAR

WATAN

Biz tuwılıp ósken jer,

Dalaları saqıy, keń,

Gúllene bersin kún sayın,

Xızmetine biz tayın.

Áwladımız Alpamıstıń,

Qızlarımız Tumaristiń.

Tuwǵan ana topıraǵın,

Janın berip qorǵar bárin.

QARAQALPAǴIM

Qaraqalpaǵım tariyxı miyraslarǵa bay,

Jıraw, baqsı, shayır ótken birtalay,

Qıssaxan, sheshenler misli xalqaday,

Ruwxıy qúdiretim, Qaraqalpaǵım.

 

Xalıqtıń turmısın barday sóz etken,

«Shopanlar» táǵdirin elge kóz etken,                                                                    

Nebir uyqaslardı oyıp bezetken,

Kúnxoja babamsań, Qaraqalpaǵım.

 

«Bozataw» da bozlap Ziywar shayırıń,

Betine tik aytqan xannıń ayıbın,

«Ellerim bardı»dep sózdiń qayımın

Tawǵanda ózińseń, Qaraqalpaǵım.

 

Qorǵap el-xalıqtıń arın-namısın,

Birlikke shaqırǵan jaqın-alısın.

Hurliman baqsı qız ilxam arısı,

Berdaq shayırımsań, Qaraqalpaǵım.

 

DameSultan

ДИЛ ДАРДИ

Ҳали ахтарилмаган юрак тубида,

Сенга айтолмаган сирлар яширин.

Фақат Сени излар бу қалбим ҳар дам,

Айтмоғинг кутади сўзларинг ширин.

Ўша куни таҳририятга бормаганимда,

У ерда Ойгулни кўрмаганида,

Ундан рақамимни сўрмаганингда,

Балки биз яшардик нотаниш бўлиб,

Ўшанда мен рақамим бермаганимда.

Нима мақасад билан сўради мени,

Ўша дамдан бошланди ичимда ғов-ғув.

Фақат ташқаридан танирдиим Сени,

Ўша ондан қалбимда бўлдинг бир ёғду.

Қўл телефон жиринглади бир пайтда,

Дарҳол сездим, У қўнғироқ қиляпти.

Ўйланаман, нима дейман шу тобда,

Лек жавоб бердим мен, дил ҳаяжонда.

Билмадим, негадир тилим айланмас,

Журъатим етмади оғиз жуфтлашга...

Овозингни эшитган чоғим,

Юракда бир чўғ пайдо бўлди.

Ўртанажак бу кўнгил боғим,

Ниманггадир қалб шайдо бўлди.

Ўша кундан, ўша дамдан беъсўроқ,

Ғурур-ла кириб олдинг қалбим қасрига.

Ўзинг дилимдасан айирар фироқ,

Нечун ёнимдамас, бўласан йироқ.

Телбаларча севдим нега бу қадар,

Севги изтироби қийнар бунчалар.

Калб тори Севгилим, Сенга куй чалар,

Лек билмасман, Сени севгинг қанчалар.

Севги сўзларингга муштоқдир бугун,

Юрагим Сени истар, у Сенга ташна.

Гар дилимга йўл топсанг, ечилар тугун,

Агар ширин сўз айтсанг, олади баҳра.

Юрагим Сени эслаб уради ҳар он,

Мактубларингни кутиб, соғинган замон.

Қалбдаги соғинчим элтади ҳамон,

Эски мактубингни ўқимоқ томон.

Ўша мактубларинг ўқиган пайтим,

Эсга олиб, ларзага келади қалбим.

Қани энди ўша пайт келса эди қайтиб,

Юракдаги ишқ сурурин кучайтиб.

Деразадан термулиб ўтирибман уйда,

Ўтган, кетган, юрганларга кўчада.

Кўзларим йўлдадир, Сен ширин ўйда,

Ишонардим, келяпсан Сен ўша йўлда.

Сен бўлиб алпқомад, ботир шаҳзода,

Гўё эртакдагидек, оппоқ тулпорда,

Отдан тушиб, мени сўраб келасан,

Менинг биллур туфлигим олиб қўлингда...

Сўнгра Сен олдимда тиз чўкиб мағрур,

Оташин севгингни айлайсан изҳор.

Муҳаббатингга чпнқоқ бу юрак қурғур,

Ширин дил изҳоринг сўрайди такрор.

Солғинчдан сарғайдим, энди не қилай?,

Айтчи эслайсанми қачондир ҳам Сен?

Сенга бўлган ҳисларим қандайин айтай,

Аҳир уяламан, қиз боламан – Мен.      

Севги изтиробидан кетмадим нари,

Дардим адо бўлмас, гар бўлмасанг Сен.

Қанча ёниб-куйиб севганим сари,

Шунчалар-ки, азоб чекаябман Мен.

Мен Сизни севаман, севаман такрор,

Ширин сўзларингиз унутолмайман.

Мен Сизни севаман айтаман такрор,

Лек Мен буни Сизга айта олмайман.

ДамеСултан

«СЫРТЫ ҚАЛТЫРАҚ, ИШИ ЖАЛТЫРАҚ»

-Кеширесиз, «Қарақалпақстан жаслары» газетасының редакциясы қай жерде жайласқанлығын билесиз бе? – деп сораў бергенимде адамлардың көпшилиги билмеслигин, ал гей биреўлери болса шамалап-шамалап редакция имаратын нусқап жиберер еди. Дәслепки рет барыўым болғанлықтан бул редакция имараты жайласқан Айымхан Шамуратова көшесин жақсы билмес едим. Тек ғана Ислам Каримов гүзарында бой тиклеген Қарақалпақавтожолы имаратында жайласқан «Жеткиншек» газетасы редакциясына көзимди жумып болса да жол таўып барар едим.

Мине, адамлардың жол силтеўлери менен излеп жўрген мәнзилиме де жетип келдим. «Алжаспадым ба?» - деп сораў бердим өзиме редакция имараты алдында жайласқан қараўылханаға кирер алдында. Лекин, ишкерирек кирип, қараўылдан сорағанымда, шыныда да бул жер газета редакйиясы екенлигин айтты. Қараўылхана есигинен шығып, редакцияға киребериў алдындағы майданға қәдем бастым. Басымды көтерип, көзим қарсысында турған имаратты көрген ләҳзеде-ақ қорқыўдан тастай қатып қалдым. Я киреримди, яки шығарымды билмей, екилендим. Бирақ, қолымда турған мийнетлерим мени ишкериге қарай ийтермеледи. Жән-жағыма қорқыў аралас, таңланып қарай бердим. Есиктен адым атып кирген ўақтымда бул имараттың «өзине тән» ҳаўасы жүзиме урылды. Соң текшеден түсип киятырған бир жигитке дус келдим. Албыраған жағдайымда оннан редакцияның қай жерде екенлигин сорадым.

-Қайсы газетаның? – деди ол.

-Қарақалпақстан жаслары газетасы.

-Екинши қабат, оң жақта – деп жуўап берди.

Текше арқалы жоқарыға көтерилер екенмен, бул жердиң «ҳәр бир мүйеши» мени ҳайран қалдырды. Екинши қабаттың узын коридоры бойлап жүрер екенмен, тек ғана оң тәреп емес, ал оның жән-жағы мениң итибарымда тартты. Бул имарат ишинде «Еркин Қарақалпақстан», «Вести Каракалпакстана» ҳәм «Қарақалпақстан жаслары» газеталары, сондай-ақ «Билим» баспасы жайласқанлығының гүўасы болдым. Газета редакциясы кабинетине кирип, журналист апалар менен ушырасқанымда, олар жарық жүз, күле шырай менен күтип алды. Себеби, дөретиўши хәм ертеңинен үлкен үмит күттирертуғын жаслардың газетаға келгени олар ушын қуўанарлы жағдай, әлбетте.

Редакцияның мийнет қайнаған орталығынан шексиз қуўаныш ҳәм көтеринки кейпият пенен шығып баратырғанымда баяғы көринислер мени және түскин жағдайға салды. Бирақ бул жерден шығаберистеги көринис мени аз да болса тынышландырды. 

 Көпшилик газеталар ҳәм баспаның бир имарат ишинен орын алғанлығы мени бир тәрептен қуўандырса, екинши тәрептен «усындай» жерде екенлиги усы мақаланы жазыўға түртки болды. Бул машқала кимди болса да ойландырыўы сөзсиз. Өйткени, бул жер мәнаўият ошағы ўазыйпасын атқарады. Қаншадан-қанша дөретиўши жаслар, бәлким болажақ журналистлер усы майданнан тәлим-тәрбия алады. Бул жағдай оларды келешектеги арзыўларына яки журналист болыўдай мақсетине ерисиўине кери тәсир көрсетиўи мүмкин, ақыры. Менимше, ҳәр қандай мийнет искерлери ушын тек ғана күшли сана яки қәбилет емес, ал жумыс ислеў, халыққа хызмет көрсетиў ушын талапларға жуўап беретуғын, қолайлы жағдайлар болыўы керек, деп ойлайман. Мен усы «көринис»ти «Сырты қалтырақ, иши жалтырақ» деп атаўды мақул таптым.

Динора БЕГДУЛЛАЕВА

Өзбекистан Жаслар Аўқамы

Қарақалпақстан Республикасы Кеңеси

 жанында дүзилген «Жас репортёрлар» клубы ағзасы